با توجه به تفاسیر گسترده ای که از دامنه اجرای تبصره ماده 48 میشود و این تبصره را به کل مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرا تسریع میدهند که این امر میتواند برای دادرسی عادلانه خطرناک بوده و حق دفاع متهم را به مخاطره افکند لازم دیدم مطالبی را در تفسیر این تبصره به آگاهی برسانم. بدیهی ست که ما نباید انتظار داشته باشیم که همه یک نظر را بپذیرند و از آن تبعیت کنند ولی باید تفسیر ونظری برگزیده شود که نتیجه عادلانه تر و منطقی تری داشته باشد.
1-ماده 48 در فصل دوم تحت عنوان ضابطان دادگستری و تکالیف آنها آمده در حالی که ماده 190 در فصل ششم تحت عنوان احضار و تحقیق از متهم شهود و مطلعان قید شده است.
2- هر دو ماده در سال 1392 تصویب و در خرداد 1394 تبصره هر دو ماده اصلاح شده اند. پس زمان تصویب و اصلاح واحد است و رابطه سابق و لاحق نیست.
3 - ماده 190 مسبوق به ماده 128ق. آدک سابق تبصره ماده 112 اسبق هست ولی ماده 48 و تبصره آن بی سابقه هست.
4- تمام مواد قبل و حتی بعد از ماده 48 ناظر بر تکالیف ضابطین و زمانیست که بازپرس عهده دار تحقیقات نشده است
5. روح کلی حاکم بر ق. آدک 1392 حمایت از حقوق دفاعی متهم و نقش پر رنگتر وکلای دادگستری است.
6- خاصیت هر تبصره رفع ابهام یا اجمال ویا هرتوضیح دیگری است که مبین ماده مربوطه خواهد بود ودرخصوص غیرماده اگر درنظرگرفته شود ماده مستقلی وضع میشد.
7- نظر مقنن حاکی از این است که قبل از ارجاع پرونده به بازپرس و در مرحله تحقیقات نزد ضابطین نیز متهم وکیل داشته باشد. ولی متعاقبا نوع وکلا را در این مورد محدود و انحصاری کرده ولی نظر به مرحله بازپرسی نداشته و الا همزمان با اصلاح تبصره ماده 190 در خصوص تغییر ضمانت اجرای سلب حق وکیل داشتن، به این محدودیت نزد بازپرس نیز اشاره میشد. در حالیکه به صورت مطلق از حق همراه داشتن یک نفر وکیل دادگستری سخن به میان آمده است و نمی توان آن را مقید به مورد خاص و استثنایی تبصره ماده 48 دانست.
همچنین جرم سازمان یافته در ماده 130 ق.م.ا و تبصره های آن تعریف شده است و این امر در صورت استناد باید محرز باشد.
در نهایت باید تاکید کنم که ما نباید تفاسیری داشته باشیم که موجب بی عدالتی یا نافی اصول مسلم حقوقی و دادرسی عادلانه باشد. مثلا در حالیکه برخی همکاران گرامی و اساتید محترم پس از وضع ماده 19 ق.م.ا. 1370 نام مجازات تتمیمی بر آن گذاشته و آنرا ترویج نمودند بنده چنین تفسیری را ذلت بار دانسته و همیشه آنرا مغایر اصل قانونی بودن و اصل 36 ق.ا و غیر قابل اجرا میدانستم یا ماده 214 ق.آدک 1378 که خوشبختانه حذف شدند و بر اصل قانونی بودن هم در ق. آدک و هم ق.م.ا. تصریح گردید.
این مطلب را همه میتوانند با رفرنس یا بدون رفرنس در کلیه گروهها و سایت ها یا وبلاگها و کلا فضای مجازی یا واقعی نشر دهند تا انشاالله رویه واحد و عادلانه ای ایجاد شود.
با تشکر - صادق سلیمی